ملا عبد الباقى صوفى تبريزى ( دانشمند )

20

منهاج الولاية في شرح نهج البلاغة ( فارسى )

عبد الباقى صوفى تبريزى ، مؤلف منهاج الولاية جمال السالكين عبد الباقى خطّاط صوفى ، متخلّص به « باقى » و ملقّب به « دانشمند » ، فاضل و عالم و محقّق و شاعر و اديب تبريزى الاصل و ساكن در بغداد بود . وى معاصر با شاه عبّاس صفوى ( سلطنت به سالهاى : 966 - 1038 ) و وفات او پس از فوت شاه عبّاس و به سال 1039 ق . بوده است . در كتب مختلف رجال ، به تاريخ ولادت و استادان و مشايخ وى اشاره‌اى نشده و اين نكته مورد صراحت و اتّفاق است كه ايشان متمايل به مسلك صوفيه بوده ( 1 ) ، و مدّتى با « دده مصطفى » در مولويخانه معاشرت داشته ( 2 ) ، و به گفتهء تذكرهء نصرآبادى مدّتى از عمر خود را در خانقاه مولويها گذرانده است . ( 3 ) ملّا عبد الباقى با سيّد ميرزا ابراهيم همدانى ارتباط دوستى و صفا و صميميت داشته و بين آنها مراسلات و مكتوبات برقرار بوده است . ( 4 ) سيّد ابراهيم همدانى در گذشته به سال 1026 ق . از علماى صاحب نظر در معقولات و فلسفه ، و آرا و نظراتش در معقولات نزد علماى معاصرش قابل قبول و معتبر بود تا آنجا كه شيخ بهايى علم ايشان را بر ميرداماد ترجيح مى داده است . ( 5 ) نمونه‌اى از مكتوبات و مراسلات بين عبد الباقى و سيّد ابراهيم همدانى در همين بخش آورده مىشود . عبد الباقى ، معروف به حسن خطّ در نسخ و ثلث بود و از مشاهير خوشنويسان نسخ و خصوصا ثلث دورهء صفوى است . سپهر و ميرزا سنگلاخ ، وى را خوشنويس نستعليق هم دانسته‌اند ، امّا آثارى به نستعليق از ايشان يافت نشده است . ( 6 ) از استادان عبد الباقى در خطّ ، علاء الدين تبريزى از استادان معروف خطّ در تبريز بود كه اين استاد ، شاگردانى همانند عبد الباقى و على رضا عبّاسى را تربيت كرد . ( 7 )

--> ( 1 ) رياض العلماء ، ج 3 ، ص 59 ، أعيان الشيعة ، ج 7 ، ص 433 ( 2 ) الذريعة ، ج 9 ، ص 123 ( 3 ) رياض العلماء ، ج 3 ، ص 59 أعيان الشيعة ، ج 7 ، ص 433 ( 4 ) رياض العلماء ، ج 3 ، ص 60 ( 5 ) طبقات أعلام الشيعة قرن 11 ، ص 13 ( 6 ) احوال و آثار خوشنويسان ، مهدى بيانى ، ص 364 ( 7 ) همان ، ص 1113